نمونه دادخواست استرداد سفته امانی

دادخواست استرداد سفته امانی ابزاری قانونی است برای بازپس گیری سفته ای که بابت تضمین یا به صورت امانت به دیگری سپرده شده و اکنون با اتمام تعهد، دارنده از بازگرداندن آن امتناع می کند. این فرآیند حقوقی به افراد امکان می دهد تا با ثبت درخواست رسمی در مراجع قضایی، نسبت به استیفای حقوق خود و جلوگیری از سوءاستفاده های احتمالی اقدام نمایند. سفته امانی، با ماهیت خاص خود، نیاز به رویکرد حقوقی متفاوتی نسبت به سفته عادی دارد.

در دنیای امروز، سفته به عنوان یک سند تجاری معتبر، نقش حیاتی در تسهیل معاملات و تضمین اجرای تعهدات ایفا می کند. از قراردادهای کاری و تضمین حسن انجام کار گرفته تا معاملات بزرگ تجاری، سفته به عنوان پشتوانه ای قابل اتکا مورد استفاده قرار می گیرد. با این حال، ماهیت امانی برخی از این سفته ها، پیچیدگی های حقوقی خاص خود را به همراه دارد. زمانی که فردی سفته ای را به صورت امانت، مثلاً برای تضمین ایفای تعهدی خاص، به دیگری می سپارد، انتظار می رود پس از تحقق یا اتمام آن تعهد، سفته به وی مسترد شود. اما گاهی اوقات، دارنده سفته از بازگرداندن آن خودداری کرده و موجبات نگرانی و تضییع حقوق صادرکننده را فراهم می آورد.

این مقاله با هدف ارائه یک راهنمای جامع و کاربردی، به بررسی ابعاد مختلف حقوقی استرداد سفته امانی می پردازد. از تعریف دقیق سفته امانی و تمایز آن با سفته عادی گرفته تا شرایط قانونی مطالبه، مراحل گام به گام تنظیم و ثبت اظهارنامه و دادخواست، و همچنین پیامدهای حقوقی عدم استرداد سفته، کلیه جوانب مرتبط با این موضوع به تفصیل شرح داده خواهد شد. علاوه بر این، یک نمونه دادخواست استرداد سفته امانی به صورت کامل و قابل ویرایش ارائه می شود تا مخاطبان بتوانند با آگاهی کامل و مستندات لازم، حقوق خود را پیگیری کنند.

سفته امانی چیست و چه تفاوتی با سفته عادی دارد؟

برای درک صحیح نحوه استرداد سفته امانی، ابتدا لازم است مفهوم دقیق این نوع سفته و تفاوت های بنیادین آن با سفته عادی روشن شود. این تمایز در مراحل بعدی دادرسی و اثبات ماهیت امانی سفته، از اهمیت بسزایی برخوردار است.

تعریف حقوقی سفته امانی

سفته امانی به سفته ای اطلاق می شود که صادرکننده آن را برای تضمین ایفای یک تعهد خاص یا به عنوان امانت و بدون قصد واقعی پرداخت وجه آن در زمان حال، به دارنده می سپارد. به عبارت دیگر، هدف از صدور سفته امانی، نه پرداخت دین موجود، بلکه ایجاد پشتوانه ای برای اجرای تعهد یا شرطی در آینده است. این تعهد می تواند شامل حسن انجام کار، تضمین بازپرداخت وام، تضمین تخلیه ملک استیجاری یا هر شرط دیگری باشد. وجه سفته تنها در صورتی قابل مطالبه است که تعهد اصلی نقض شود یا شرط مقرر محقق نگردد. در غیر این صورت، دارنده سفته حق نگهداری یا مطالبه وجه آن را نخواهد داشت.

تفاوت های کلیدی با سفته عادی

تفاوت میان سفته امانی و سفته عادی، به طور عمده در قصد و هدف از صدور، شرایط مطالبه و آثار حقوقی مربوط به آن نهفته است. در ادامه به مهم ترین این تفاوت ها اشاره می شود:

ویژگی	سفته عادی	سفته امانی
قصد و هدف از صدور	پرداخت دین یا تعهدی موجود و قطعی	تضمین ایفای یک تعهد آتی یا به عنوان امانت
شرایط مطالبه وجه	با سررسید شدن سفته، دارنده می تواند وجه آن را مطالبه کند.	مطالبه وجه منوط به احراز نقض تعهد اصلی یا عدم تحقق شرط است.
اثبات	بار اثبات پرداخت دین بر عهده صادرکننده است.	بار اثبات نقض تعهد یا شرایط، بر عهده دارنده سفته است.
آثار حقوقی عدم استرداد	عدم استرداد پس از پرداخت دین، دعوای حقوقی برای استرداد را در پی دارد.	عدم استرداد پس از ایفای تعهد، علاوه بر دعوای حقوقی، می تواند جنبه کیفری (خیانت در امانت) نیز داشته باشد.

راه های اثبات امانی بودن سفته

یکی از چالش های اصلی در دعوای استرداد سفته، اثبات امانی بودن آن است. این امر به دلیل اصل حاکمیت ظاهر بر اسناد تجاری اهمیت زیادی دارد. با این حال، راه های متعددی برای اثبات این موضوع وجود دارد:

• قید عبارت بابت ضمانت یا امانی در متن سفته: بهترین و قوی ترین دلیل برای اثبات امانی بودن سفته، درج صریح این عبارت در متن خود سفته است. به عنوان مثال، نوشتن بابت تضمین حسن انجام کار یا بابت ضمانت تخلیه ملک.
• قرارداد جداگانه کتبی: در بسیاری از موارد، سفته به همراه یک قرارداد اصلی (مانند قرارداد کار، قرارداد مشارکت، قرارداد وام یا اجاره) صادر می شود. در این قرارداد می توان به صراحت به امانی بودن سفته و هدف از صدور آن اشاره کرد. این قرارداد، مهم ترین سند پشتیبان برای اثبات ماهیت امانی سفته است.
• اقرار دارنده سفته: در صورتی که دارنده سفته به امانی بودن آن اقرار کند (چه به صورت شفاهی که با شهادت شهود قابل اثبات است، و چه به صورت کتبی)، این اقرار دلیل محکمی برای اثبات خواهد بود.
• شهادت شهود: در صورتی که شاهدانی از روند صدور سفته و توافقات مربوط به امانی بودن آن اطلاع داشته باشند، شهادت آنها می تواند به عنوان یک دلیل اثباتی مورد استناد قرار گیرد.
• اسکرین شات مکاتبات: مکاتبات الکترونیکی (پیامک، ایمیل، پیام رسان ها) که در آنها به امانی بودن سفته یا شرایط استرداد آن اشاره شده باشد، می تواند به عنوان قرینه و اماره قضایی مورد توجه قرار گیرد.
• گواهی اتمام تعهد: اسنادی مانند گواهی پایان کار، تسویه حساب، یا هر مدرکی که نشان دهنده ایفای کامل تعهد اصلی باشد، به طور غیرمستقیم، ماهیت امانی سفته را تقویت می کند.

چه زمانی می توانیم استرداد سفته امانی را مطالبه کنیم؟ (شرایط قانونی)

مطالبه استرداد سفته امانی تنها در صورتی امکان پذیر است که شرایط قانونی مربوط به آن محقق شده باشد. این شرایط، در واقع همان نقطه ای هستند که دارنده سفته دیگر محق به نگهداری آن نیست و سفته باید به صادرکننده بازگردانده شود. شناخت دقیق این شرایط برای طرح یک دعوای حقوقی موفق، ضروری است.

به طور کلی، موارد زیر از جمله شرایطی هستند که به صادرکننده سفته امانی حق مطالبه استرداد می دهند:

1. ایفای کامل تعهد مبنای سفته: این مهم ترین شرط است. اگر سفته برای تضمین یک تعهد خاص (مانند انجام یک پروژه، بازپرداخت بدهی، یا حسن انجام کار) صادر شده باشد، به محض اینکه آن تعهد به طور کامل و بدون نقص انجام شود، دارنده سفته باید آن را مسترد کند. به عنوان مثال، یک کارمند پس از اتمام دوره استخدام خود بدون قصور، یا یک پیمانکار پس از تحویل موفقیت آمیز پروژه، می تواند استرداد سفته حسن انجام کار را مطالبه کند.

2. فسخ، اقاله یا انحلال قرارداد پایه: در صورتی که قرارداد اصلی که سفته بابت آن صادر شده بود، به هر دلیلی فسخ شود (مثل عدم انجام تعهد از سوی طرف مقابل)، یا طرفین با توافق یکدیگر آن را اقاله کنند، یا قرارداد به موجب قانون منحل شود، سفته امانی دیگر محلی از اعراب نخواهد داشت و باید مسترد گردد.

3. عدم تحقق شرطی که سفته بابت آن داده شده بود: گاهی سفته به شرط وقوع یا عدم وقوع امری در آینده صادر می شود. اگر آن شرط محقق نشود یا خلاف آن رخ دهد، سفته دیگر اعتبار امانی خود را از دست می دهد و باید بازگردانده شود. به عنوان مثال، سفته ای که بابت تضمین شرکت در مناقصه داده شده و شخص در مناقصه برنده نشده است.

4. انقضای مدت زمان تضمین یا سررسید سفته (در صورت اتمام تعهد): اگر در قرارداد پایه، مدت زمان مشخصی برای تضمین تعیین شده باشد و این مدت به پایان رسیده باشد، و همزمان تعهدات اصلی نیز به اتمام رسیده باشد، سفته باید مسترد شود. همچنین، سفته هایی که دارای تاریخ سررسید هستند و تعهد مبنای آنها نیز به پایان رسیده، باید پس از سررسید به صادرکننده بازگردانده شوند.

5. عدم وجود هرگونه خسارت یا ادعای معتبر از سوی دارنده سفته: دارنده سفته تنها زمانی می تواند آن را نزد خود نگه دارد یا وجه آن را مطالبه کند که ثابت کند صادرکننده تعهد خود را نقض کرده و به او خسارتی وارد شده است. در صورتی که هیچ خسارت اثبات شده ای وجود نداشته باشد و هیچ ادعای معتبری از سوی دارنده مطرح نگردد، وی موظف به استرداد سفته است.

در هر یک از این موارد، صادرکننده سفته می تواند با استناد به مدارک و مستندات مربوطه، اقدام به مطالبه و پیگیری قانونی برای استرداد سفته امانی خود کند. عدم آگاهی از این شرایط می تواند منجر به طولانی شدن روند دادرسی یا حتی رد دعوا شود.

مراحل گام به گام برای استرداد سفته امانی

استرداد سفته امانی، یک فرآیند حقوقی است که نیازمند طی کردن مراحل مشخصی است. این مراحل از ارسال یک اخطار رسمی آغاز شده و در صورت عدم همکاری، به طرح دعوا در مراجع قضایی ختم می شود. رعایت دقیق این گام ها برای موفقیت در پرونده، حیاتی است.

۴.۱. گام اول: ارسال اظهارنامه رسمی (اخطار قانونی)

اولین و مهم ترین اقدام قبل از طرح دعوای قضایی، ارسال یک اظهارنامه رسمی به دارنده سفته است. این اقدام نه تنها نشان دهنده حسن نیت صادرکننده سفته است، بلکه یک سند رسمی برای اثبات درخواست استرداد و امتناع دارنده محسوب می شود.

چرا اظهارنامه مهم است؟

• ایجاد سند رسمی: اظهارنامه یک سند حقوقی است که به طور رسمی از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ارسال می شود و تاریخ ابلاغ آن قابل اثبات است.
• اثبات نیت خیر: ارسال اظهارنامه نشان می دهد که صادرکننده سفته قبل از اقدام قضایی، تلاش کرده است تا موضوع را دوستانه حل و فصل کند.
• تعیین مهلت: با تعیین مهلتی مشخص (معمولاً ۱۰ روز) برای استرداد سفته، به دارنده فرصت داده می شود تا به درخواست عمل کند و در صورت عدم انجام، مبنایی برای اقدامات بعدی فراهم می آید.
• اخطار قانونی: در اظهارنامه می توان به پیامدهای حقوقی و کیفری عدم استرداد سفته (مانند طرح دعوای خیانت در امانت) اشاره کرد که می تواند دارنده را به استرداد تشویق کند.

نکات مهم در تنظیم اظهارنامه:

• مشخصات دقیق سفته: شماره سفته، مبلغ، تاریخ صدور، و هرگونه مشخصه دیگری که سفته را به طور منحصر به فرد معرفی کند، باید به دقت درج شود.
• دلیل امانی بودن و اثبات ایفای تعهد: باید به صراحت به امانی بودن سفته اشاره شود و توضیح داده شود که تعهد مبنای سفته (مانند پایان قرارداد کار، تسویه وام و غیره) به طور کامل ایفا شده است.
• درخواست صریح استرداد و تعیین مهلت: درخواست بازگرداندن سفته به صورت روشن و با تعیین یک مهلت معقول (مثلاً ۱۰ روز کاری) باید بیان گردد.
• اخطار قانونی: اعلام شود که در صورت عدم استرداد سفته در مهلت مقرر، صادرکننده مجبور به پیگیری موضوع از طریق مراجع قضایی خواهد شد و کلیه خسارات و هزینه های دادرسی بر عهده دارنده سفته خواهد بود.

نمونه متن اظهارنامه استرداد سفته امانی (قابل ویرایش)

عنوان: اظهارنامه رسمی جهت استرداد سفته امانی (ضمانت)

مشخصات اظهارکننده (صادرکننده سفته):
نام و نام خانوادگی: ………………
نام پدر: ………………
کد ملی: ………………
نشانی: ………………

مشخصات مخاطب (دارنده سفته):
نام و نام خانوادگی: ………………
نام پدر: ………………
کد ملی: ………………
نشانی: ………………

موضوع اظهارنامه: درخواست استرداد یک فقره سفته امانی (ضمانت)

خلاصه اظهارات:

احتراماً، به موجب این اظهارنامه رسمی، موارد ذیل را به استحضار جنابعالی می رسانم:

1. اینجانب در تاریخ ………… یک فقره سفته به شماره سریال ………… به مبلغ ………… ریال، صادره به تاریخ …………، بابت تضمین ………… (مثلاً: حسن انجام کار در شرکت ………… / بازپرداخت وام در تاریخ ………… / تخلیه ملک استیجاری به موجب قرارداد اجاره مورخ ………… ) در اختیار جنابعالی قرار دادم.
2. همانطور که مستحضرید، هدف از تحویل سفته فوق الذکر، صرفاً جنبه امانی و تضمینی داشته و قصد واقعی بر پرداخت وجه آن نبوده است، مگر در صورت تخلف از تعهد اصلی.
3. در حال حاضر، تعهد اصلی اینجانب به طور کامل ایفا شده است. (مثلاً: همکاری اینجانب با شرکت ………… در تاریخ ………… به پایان رسیده و هیچ گونه قصور یا تخلفی از سوی اینجانب صورت نگرفته است / وام مربوطه در تاریخ ………… به طور کامل تسویه شده و رسیدهای آن موجود است / ملک استیجاری در تاریخ ………… تخلیه و تحویل جنابعالی گردیده است). مستندات مربوط به ایفای تعهد نیز موجود و قابل ارائه است.
4. نظر به ایفای کامل تعهد و از بین رفتن دلیل قانونی برای نگهداری سفته مذکور، مکرراً از جنابعالی درخواست استرداد لاشه سفته را نموده ام، اما متأسفانه تاکنون از بازگرداندن آن خودداری فرموده اید.

لذا، بدین وسیله رسماً از جنابعالی درخواست می گردد، حداکثر ظرف مدت ۱۰ (ده) روز کاری از تاریخ ابلاغ این اظهارنامه، نسبت به استرداد یک فقره سفته به شماره سریال ………… به مبلغ ………… ریال و صادره به تاریخ …………، اقدام نمایید.

بدیهی است در صورت عدم استرداد سفته در مهلت مقرر، اینجانب ناچار به پیگیری حقوقی و قضایی موضوع از طریق مراجع صالحه خواهم بود و کلیه هزینه های دادرسی، خسارات وارده و احتمالی ناشی از عدم استرداد سفته و همچنین هرگونه مسئولیت حقوقی و کیفری ناشی از تصرف غیرمجاز در مال امانی (خیانت در امانت)، بر عهده جنابعالی خواهد بود.

با احترام کامل،

نام و نام خانوادگی اظهارکننده
تاریخ و امضاء

۴.۲. گام دوم: تنظیم و ثبت دادخواست استرداد سفته امانی (در صورت عدم همکاری)

در صورتی که پس از ارسال اظهارنامه و اتمام مهلت مقرر، دارنده سفته همچنان از استرداد آن امتناع ورزد، صادرکننده سفته باید از طریق مراجع قضایی اقدام به طرح دعوای دادخواست استرداد سفته امانی کند.

مراحل ثبت دادخواست از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی:

1. تنظیم دادخواست: دادخواست باید مطابق نمونه های قانونی و با ذکر دقیق مشخصات طرفین، سفته، دلایل و مستندات و خواسته، تنظیم شود.
2. آماده سازی مدارک: کلیه مدارک و مستندات مربوطه باید جمع آوری و آماده پیوست به دادخواست شود.
3. مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی: با در دست داشتن دادخواست و مدارک، به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کرده و مراحل ثبت را انجام دهید. در این مرحله، دادخواست به صورت الکترونیکی ثبت و به مرجع صالح ارسال می شود.
4. پرداخت هزینه های دادرسی: هزینه های مربوط به دادرسی (بر اساس تعرفه های قانونی و مبلغ خواسته) باید پرداخت گردد.
5. تعیین وقت رسیدگی: پس از ثبت، پرونده به دادگاه صالح ارجاع شده و وقت رسیدگی تعیین و به طرفین ابلاغ می گردد.

مدارک لازم و پیوست ها:

برای طرح موفق دعوای استرداد سفته امانی، ارائه مدارک و مستندات کافی به دادگاه از اهمیت بالایی برخوردار است. این مدارک به دادگاه کمک می کند تا ماهیت امانی سفته و ایفای تعهد اصلی توسط خواهان را احراز کند. مهم ترین مدارک لازم عبارتند از:

• تصویر برابر اصل سفته: در صورت وجود کپی یا تصویر سفته نزد شما، آن را پیوست کنید. اگر سفته نزد شما نیست، به این موضوع در دادخواست اشاره نمایید.
• تصویر اظهارنامه ارسالی و رسید ابلاغ آن: این مدرک نشان می دهد که شما قبل از طرح دعوا، تلاش برای حل و فصل مسالمت آمیز موضوع را داشته اید و دارنده سفته از استرداد آن امتناع کرده است.
• تصویر برابر اصل قرارداد پایه: قرارداد اصلی که سفته بابت آن صادر شده (مانند قرارداد کار، قرارداد مشارکت، قرارداد وام، قرارداد اجاره و غیره)، مهم ترین سند برای اثبات امانی بودن سفته و شرایط آن است.
• مدارک اثبات ایفای تعهد: این مدارک می تواند شامل موارد زیر باشد:
  • رسیدهای پرداخت (بانکی یا دستی) در صورت تضمین وام یا بدهی.
  • گواهی اتمام کار یا تسویه حساب از سوی کارفرما یا طرف قرارداد.
  • صورت جلسه تحویل و تحول (مثلاً تحویل ملک استیجاری).
  • هرگونه مکاتبه، ایمیل، یا پیامک که دال بر انجام تعهدات باشد.
• شهادت شهود: در صورتی که مدارک کتبی کافی برای اثبات امانی بودن سفته یا ایفای تعهد وجود نداشته باشد، شهادت افرادی که از جریان امر مطلع هستند، می تواند مؤثر باشد. این شهود باید در جلسات دادگاه حاضر شده و شهادت دهند.
• سایر مدارک: هر مدرک دیگری که به نحوی ماهیت امانی سفته یا ایفای تعهد را تأیید کند، می تواند پیوست گردد.

مرجع صالح به رسیدگی:

تعیین مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای استرداد سفته امانی بستگی به مبلغ سفته و همچنین ماهیت دعوا (حقوقی یا کیفری) دارد:

• دادگاه عمومی حقوقی: برای دعاوی استرداد سفته که مبلغ آن بیش از ۲۰۰ میلیون ریال (۲۰۰ میلیون تومان) باشد، مرجع صالح دادگاه عمومی حقوقی است.
• شورای حل اختلاف: در صورتی که مبلغ سفته تا ۲۰۰ میلیون ریال (۲۰ میلیون تومان) باشد، دعوا در شورای حل اختلاف محل اقامت خوانده قابل طرح است.
• دادسرای عمومی و انقلاب (و دادگاه کیفری): در مواردی که عدم استرداد سفته امانی به منزله خیانت در امانت تلقی شود، می توان علاوه بر دعوای حقوقی، شکایت کیفری نیز مطرح کرد. مرجع اولیه برای رسیدگی به جرم خیانت در امانت، دادسرای عمومی و انقلاب است و پس از تحقیقات مقدماتی، پرونده به دادگاه کیفری دو ارجاع می شود.

محل اقامت خوانده یا محل صدور سفته (در برخی موارد) نیز از ملاک های تعیین صلاحیت محلی دادگاه است.

نمونه دادخواست استرداد سفته امانی (کامل، جامع و قابل ویرایش)

تنظیم یک دادخواست حقوقی دقیق و جامع، نقش کلیدی در موفقیت دعوای استرداد سفته امانی دارد. این دادخواست باید تمامی اطلاعات لازم را به صورت واضح و مستند به دادگاه ارائه دهد. در ادامه، یک نمونه دادخواست کامل برای استرداد سفته امانی آورده شده است که می توانید با جایگذاری اطلاعات خود، آن را ویرایش و استفاده نمایید.

به نام خداوند بخشنده و مهربان

عنوان دادخواست: دادخواست مطالبه استرداد سفته امانی (یا ضمانت حسن انجام کار / تضمین بازپرداخت وام)

۱. خواهان:

• نام و نام خانوادگی: [نام کامل صادرکننده سفته]
• نام پدر: [نام پدر خواهان]
• کد ملی: [کد ملی خواهان]
• نشانی کامل: [آدرس دقیق خواهان شامل استان، شهر، خیابان، کوچه، پلاک، کد پستی]
• شماره تماس: [شماره تلفن همراه یا ثابت خواهان]

۲. خوانده:

• نام و نام خانوادگی: [نام کامل دارنده سفته]
• نام پدر: [نام پدر خوانده]
• کد ملی: [کد ملی خوانده]
• نشانی کامل: [آدرس دقیق خوانده شامل استان، شهر، خیابان، کوچه، پلاک، کد پستی]
• شماره تماس: [شماره تلفن همراه یا ثابت خوانده]

۳. وکیل خواهان (در صورت وجود):

• نام و نام خانوادگی: [نام کامل وکیل]
• نشانی: [آدرس دفتر وکیل]
• شماره پروانه: [شماره پروانه وکیل]

۴. خواسته:

صدور حکم بر استرداد یک فقره سفته به شماره سریال [شماره سریال سفته] به مبلغ [مبلغ سفته به ریال] ریال (معادل [مبلغ سفته به تومان] تومان) صادره به تاریخ [تاریخ صدور سفته]، به انضمام کلیه خسارات دادرسی شامل هزینه دادرسی، حق الوکاله وکیل (در صورت وجود)، و خسارت تأخیر تأدیه (در صورت مطالبه در مراحل بعدی و عدم امکان استرداد سفته و مطالبه خسارت وجه). همچنین، تقاضای صدور قرار تأمین خواسته جهت جلوگیری از نقل و انتقال یا وصول سفته تا زمان صدور رأی قطعی.

۵. دلایل و مستندات:

1. تصویر برابر اصل یک فقره سفته به شماره سریال [شماره سریال سفته] (در صورت وجود کپی نزد خواهان)
2. تصویر برابر اصل اظهارنامه شماره [شماره اظهارنامه] مورخ [تاریخ ارسال اظهارنامه] و رسید ابلاغ آن
3. تصویر برابر اصل قرارداد پایه (مانند: قرارداد کار شماره [شماره قرارداد] مورخ [تاریخ قرارداد] / قرارداد مشارکت / قرارداد وام / اجاره نامه)
4. تصویر برابر اصل مدارک اثبات ایفای تعهد (مانند: گواهی پایان کار/تسویه حساب مورخ [تاریخ گواهی] / رسیدهای بانکی تسویه وام / صورت جلسه تحویل ملک)
5. شهادت شهود (در صورت نیاز و عدم وجود مدارک کتبی کافی)
6. لیست پیوست: (نام و تعداد سایر مستندات)

۶. شرح دادخواست:

ریاست محترم شعبه [نام شعبه] دادگاه عمومی حقوقی شهرستان [نام شهرستان]

با سلام و احترام، به استحضار عالی می رساند:

اینجانب [نام و نام خانوادگی خواهان] در تاریخ [تاریخ صدور سفته]، یک فقره سفته به شماره سریال [شماره سریال سفته] به مبلغ [مبلغ سفته به ریال] ریال، صادره به تاریخ [تاریخ صدور سفته]، را بابت تضمین [نوع تضمین، مثلاً: حسن انجام کار در شرکت خوانده / بازپرداخت وام / تخلیه ملک] به خوانده محترم، آقای/خانم [نام و نام خانوادگی خوانده]، تسلیم نمودم. ماهیت این سفته کاملاً امانی بوده و به موجب [نوع مستند، مثلاً: بند X قرارداد کار مورخ Y / توافق شفاهی با شهادت شهود / اشاره صریح در متن سفته]، صرفاً برای تضمین ایفای تعهدات مشخصی صادر شده بود و قصد واقعی بر پرداخت وجه آن وجود نداشت، مگر در صورت نقض تعهدات.

در حال حاضر، [شرح دقیق و کامل ایفای تعهد. مثال: همکاری اینجانب با شرکت خوانده در تاریخ [تاریخ اتمام همکاری] به پایان رسیده است و در طول این دوره، کلیه وظایف محوله را بدون هیچ گونه قصور و تخلفی به انجام رسانده ام. گواهی حسن انجام کار و تسویه حساب نهایی نیز این موضوع را تأیید می کند / وام دریافتی از خوانده در تاریخ [تاریخ تسویه وام] به طور کامل واریز و تسویه گردیده است و رسیدهای مربوطه موجود است / ملک استیجاری به موجب قرارداد اجاره مورخ [تاریخ قرارداد اجاره] در تاریخ [تاریخ تخلیه] به خوانده تحویل و تخلیه گردیده است و هیچ گونه خسارتی به ملک وارد نشده است]. بنابراین، تعهد مبنای صدور سفته امانی به طور کامل ایفا شده و هیچ گونه دلیل قانونی برای ادامه نگهداری سفته مذکور توسط خوانده محترم وجود ندارد.

پس از ایفای کامل تعهد و زوال دلیل قانونی برای نگهداری سفته، اینجانب مکرراً به صورت شفاهی و سپس طی اظهارنامه رسمی شماره [شماره اظهارنامه] مورخ [تاریخ ارسال اظهارنامه] که تصویر و رسید ابلاغ آن پیوست دادخواست است، از خوانده محترم درخواست استرداد لاشه سفته را نموده ام. اما متاسفانه، علیرغم درخواست های مکرر و ابلاغ اظهارنامه، خوانده تاکنون از بازگرداندن سفته امتناع ورزیده و موجبات تضییع حقوق اینجانب و احتمال سوءاستفاده از سند مذکور را فراهم آورده است.

با عنایت به مراتب معروضه و مستنداً به ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (در خصوص جرم خیانت در امانت) و مواد ۵۱۵ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی، از آن مقام محترم قضایی استدعای رسیدگی و صدور حکم بر استرداد سفته مذکور، همچنین صدور قرار تأمین خواسته جهت جلوگیری از هرگونه نقل و انتقال یا وصول سفته تا زمان صدور رأی قطعی، به انضمام کلیه خسارات دادرسی را دارم.

با تجدید مراتب احترام،

نام و نام خانوادگی خواهان (یا وکیل خواهان)
تاریخ: [تاریخ تنظیم دادخواست]
امضاء

نکات کلیدی برای تکمیل و ارائه دادخواست:

• دقت در مشخصات: اطمینان حاصل کنید که تمامی مشخصات سفته، خواهان و خوانده به طور دقیق و کامل درج شده است. یک اشتباه کوچک می تواند روند دادرسی را مختل کند.
• اثبات امانی بودن: اگر در متن سفته به امانی بودن آن اشاره نشده است، باید در بخش دلایل و مستندات و شرح دادخواست به طور مفصل با استناد به قرارداد پایه، شهادت شهود یا سایر قرائن، امانی بودن سفته را اثبات کنید.
• پیوست کردن مدارک: حتماً تمامی مدارک و مستندات ذکر شده را به صورت برابر اصل به دادخواست پیوست نمایید. عدم پیوست مدارک می تواند به ضرر خواهان باشد.
• درخواست تأمین خواسته: درخواست صدور قرار تأمین خواسته برای جلوگیری از انتقال یا وصول سفته توسط خوانده، اقدامی هوشمندانه است که از بروز خسارات بیشتر جلوگیری می کند. این درخواست باید به صورت جداگانه در ستون خواسته و شرح دادخواست قید شود.
• مشاوره حقوقی: در موارد پیچیده یا زمانی که مستندات کافی برای اثبات امانی بودن سفته وجود ندارد، حتماً از مشاوره یک وکیل متخصص بهره مند شوید.

پیامدهای حقوقی عدم استرداد سفته امانی: جرم خیانت در امانت

عدم استرداد سفته امانی توسط دارنده، پس از ایفای تعهد از سوی صادرکننده، نه تنها یک تخلف حقوقی است که منجر به طرح دعوای استرداد سفته می شود، بلکه در بسیاری از موارد می تواند وصف کیفری نیز یافته و تحت عنوان جرم خیانت در امانت پیگرد قانونی داشته باشد. شناخت این جنبه کیفری، می تواند ابزار قدرتمندی برای صادرکننده سفته باشد.

مفهوم خیانت در امانت در مورد سفته:

جرم خیانت در امانت در ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) تعریف شده است: هرگاه اموال منقول یا غیرمنقول یا نوشته هایی از قبیل چک و سفته و قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده است که اشیاء مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیاء نزد او بوده، آنها را به ضرر مالکین یا متصرفین استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود نماید به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.

بر این اساس، سفته امانی، مصداق نوشته ها در این ماده قانونی است. زمانی که سفته ای به عنوان امانت یا برای تضمین به کسی سپرده می شود و دارنده آن، برخلاف توافق و به ضرر صادرکننده، از استرداد آن خودداری می کند، یا آن را به شخص ثالث منتقل کرده یا به اجرا می گذارد، مرتکب جرم خیانت در امانت شده است.

شرایط تحقق جرم:

برای تحقق جرم خیانت در امانت در مورد سفته امانی، وجود شرایط ذیل ضروری است:

1. سپردن مال (سفته) به عنوان امانت: سفته باید به صورت امانی، جهت منظور خاصی به دارنده سپرده شده باشد. (اثبات امانی بودن سفته بسیار مهم است).
2. عدم استحقاق دارنده: دارنده سفته نباید به لحاظ قانونی یا قراردادی، حق نگهداری سفته یا مطالبه وجه آن را داشته باشد. یعنی تعهد اصلی ایفاشده یا شرایط مقرر محقق نشده باشد.
3. سوء نیت دارنده: دارنده سفته باید با علم و اراده و با قصد اضرار به صادرکننده، از استرداد سفته امتناع کرده یا آن را به نحوی مورد تصرف غیرمجاز قرار دهد. این سوء نیت از عدم استرداد علیرغم مطالبه و ایفای تعهد، قابل استنباط است.
4. تصرف غیرمجاز یا امتناع از استرداد: دارنده سفته باید عمداً سفته را تصاحب، تلف، مفقود، یا استعمال به ضرر مالک کند، یا از استرداد آن خودداری نماید.
5. ورود ضرر به صادرکننده: عمل دارنده سفته باید منجر به ورود ضرر به صادرکننده شود (مثلاً صادرکننده مجبور به پرداخت وجه سفته گردد یا سفته در بازار مورد معامله قرار گیرد).

تفاوت دعوای حقوقی و کیفری:

صادرکننده سفته امانی که دارنده از استرداد آن خودداری می کند، می تواند همزمان هر دو دعوای حقوقی و کیفری را مطرح کند:

• دعوای حقوقی (استرداد سفته): هدف اصلی این دعوا، بازپس گیری فیزیکی سفته یا در صورت عدم امکان، جبران خسارت ناشی از عدم استرداد است. این دعوا در دادگاه عمومی حقوقی یا شورای حل اختلاف (بسته به مبلغ) مطرح می شود و جنبه مالی و جبرانی دارد.
• دعوای کیفری (خیانت در امانت): هدف این دعوا، مجازات دارنده سفته به دلیل انجام فعل مجرمانه است. این دعوا در دادسرا آغاز شده و سپس به دادگاه کیفری ارجاع می گردد. در صورت اثبات جرم، دارنده به مجازات حبس محکوم خواهد شد.

طرح همزمان این دو دعوا، فشار حقوقی و کیفری بیشتری را بر دارنده سفته وارد می کند و می تواند او را به استرداد سفته ترغیب نماید.

مجازات خیانت در امانت:

بر اساس ماده ۶۷۴ قانون مجازات اسلامی، مجازات جرم خیانت در امانت، حبس از شش ماه تا سه سال است. این مجازات، نشان دهنده اهمیت حفظ امانت و جلوگیری از سوءاستفاده از اسناد و اموال سپرده شده است.

سوالات متداول

اگر سفته امانی را گم کرده باشم چه باید بکنم؟

اگر سفته امانی را گم کرده اید و مدرکی برای اثبات امانی بودن آن دارید، می توانید با ارسال اظهارنامه به دارنده سفته، درخواست کنید که در صورت پیدا شدن یا در اختیار داشتن سفته، آن را مسترد نماید. همچنین، می توانید دادخواست اعلام مفقودی یا ابطال سفته را در دادگاه مطرح کنید و با ارائه دلایل و مدارک، از دادگاه بخواهید دستور ابطال سفته را صادر کند تا از سوءاستفاده های احتمالی جلوگیری شود. در این موارد، اثبات اینکه سفته واقعاً گم شده و شما هیچ ارتباطی با آن ندارید، بسیار مهم است.

آیا می توانیم سفته ای که در آن علت صدور (امانی بودن) قید نشده را پس بگیریم؟

بله، امکان استرداد سفته ای که در آن علت صدور قید نشده، وجود دارد؛ اما این امر دشوارتر است و نیاز به ارائه دلایل و مستندات قوی تری دارد. در این حالت، باید امانی بودن سفته را با استفاده از قراردادهای جانبی، شهادت شهود، مکاتبات، اقرار دارنده یا سایر قرائن و امارات قضایی اثبات کنید. دادگاه با بررسی مجموع ادله، در خصوص ماهیت سفته و حق استرداد آن تصمیم گیری خواهد کرد.

مدت زمان رسیدگی به دادخواست استرداد سفته چقدر است؟

مدت زمان رسیدگی به دادخواست استرداد سفته، ثابت نیست و به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله: حجم کاری دادگاه، پیچیدگی پرونده، نیاز به کارشناسی، تعداد جلسات رسیدگی، و زمان ابلاغ اوراق قضایی. به طور تقریبی، این فرآیند می تواند از چند ماه تا یک سال یا بیشتر به طول بیانجامد. در صورت طرح دعوای خیانت در امانت، روند رسیدگی در دادسرا و سپس دادگاه کیفری نیز زمان بر خواهد بود.

اگر کارفرما سفته حسن انجام کار را پس ندهد، چه اقدامی لازم است؟

اگر کارفرما پس از اتمام همکاری و ایفای کامل تعهدات توسط کارمند، از استرداد سفته حسن انجام کار امتناع کند، ابتدا باید اظهارنامه رسمی ارسال شود. در صورت عدم استرداد، کارمند می تواند دادخواست استرداد سفته امانی را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی در دادگاه صالح (عمومی حقوقی یا شورای حل اختلاف بسته به مبلغ) مطرح کند. همچنین، در صورت احراز سوء نیت کارفرما، می توان شکایت کیفری خیانت در امانت را نیز طرح نمود.

آیا می توانیم سفته امانی را باطل کنیم؟

بله، در شرایط خاصی می توان سفته امانی را باطل کرد. اگر سفته به هر دلیلی (مانند فقدان، سرقت، یا سوءاستفاده توسط دارنده) از دست صادرکننده خارج شده و دارنده حاضر به استرداد آن نیست، می توان با طرح دعوای ابطال سند در دادگاه، از مراجع قضایی درخواست کرد تا سفته را باطل اعلام کنند. این امر به ویژه زمانی اهمیت دارد که بیم سوءاستفاده از سفته و به اجرا گذاشتن آن از سوی شخص ثالث وجود داشته باشد. دادگاه پس از بررسی دلایل و مستندات، در صورت احراز شرایط، حکم به ابطال سفته صادر خواهد کرد.

هزینه دادرسی استرداد سفته چقدر است؟

هزینه دادرسی برای دعوای استرداد سفته، بر اساس مبلغ خواسته (مبلغ سفته) و مطابق تعرفه های قانونی تعیین می شود. این هزینه درصدی از مبلغ سفته است. علاوه بر هزینه دادرسی اولیه، هزینه های دیگری مانند هزینه ارسال اظهارنامه، هزینه دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و در صورت استفاده از وکیل، حق الوکاله وکیل نیز به آن اضافه خواهد شد. برای اطلاع دقیق از آخرین تعرفه ها، مراجعه به سایت قوه قضائیه یا دفاتر خدمات الکترونیک قضایی توصیه می شود.

نتیجه گیری

سفته امانی، با وجود کارکردهای مهم خود در تضمین تعهدات، می تواند در صورت عدم استرداد به موقع، چالش های حقوقی جدی را برای صادرکننده به همراه داشته باشد. درک صحیح ماهیت این سند، تفاوت آن با سفته عادی، و آگاهی از شرایط و مراحل قانونی استرداد سفته امانی، برای هر فردی که درگیر چنین معاملاتی است، ضروری است.

در این مقاله تلاش شد تا با ارائه یک راهنمای جامع، از تعریف و تمایز سفته امانی گرفته تا تشریح مراحل گام به گام (شامل ارسال اظهارنامه و تنظیم دادخواست) و همچنین بررسی پیامدهای کیفری عدم استرداد (خیانت در امانت)، به تمامی جوانب این موضوع پرداخته شود. نمونه دادخواست استرداد سفته امانی نیز به عنوان یک ابزار عملی، به خوانندگان ارائه گردید تا بتوانند در صورت نیاز، با تکیه بر دانش حقوقی و مستندات کافی، حقوق خود را پیگیری کنند.

همواره توصیه می شود در مواجهه با مسائل حقوقی پیچیده، به ویژه در مواردی که مستندات کافی در دست نیست یا دارنده سفته حاضر به همکاری نیست، حتماً با یک وکیل متخصص و مجرب مشورت نمایید. یک وکیل می تواند با بررسی دقیق جزئیات پرونده، بهترین مسیر قانونی را پیشنهاد داده و در مراحل دادرسی، از حقوق شما به بهترین شکل دفاع کند. حفظ مستندات مربوط به سفته و قراردادهای پایه، همواره اولین و مهم ترین گام در پیشگیری از بروز مشکلات و تضمین موفقیت در پیگیری های حقوقی است.