چگونه مهریه را از طریق اجرای ثبت توقیف کنیم؟ (راهنمای جامع)

توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت
درخواست توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت، راهکاری قانونی است که به زوجه امکان می دهد تا بدون نیاز به مراجعه مستقیم به دادگاه، برای وصول حق مالی خود اقدام کند. این روش به دلیل ماهیت سند ازدواج به عنوان یک سند رسمی لازم الاجرا، از سرعت و کارایی بالاتری در مراحل اولیه برخوردار است. در سال های اخیر، تحولات قانونی چشمگیری، به ویژه با لغو بخشنامه سال ۱۳۹۸ و تصویب قانون برنامه هفتم توسعه در سال ۱۴۰۳/۱۴۰۴، در این حوزه رخ داده که آگاهی از آن ها برای هر دو طرف دعوا ضروری است.
سند ازدواج به مثابه یک سند رسمی لازم الاجرا، به زوجه این امکان را می دهد که از طریق مراجع ثبتی برای مطالبه و توقیف مهریه اقدام کند. این فرآیند، از آغاز درخواست اجرائیه تا شناسایی، توقیف، ارزیابی و در نهایت مزایده اموال زوج، شامل مراحل دقیق و مشخصی است که رعایت آن ها برای دستیابی به نتیجه مطلوب حیاتی است. هدف اصلی این مسیر قانونی، وصول مهریه با بهره گیری از قدرت اجرایی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور است. آگاهی دقیق از مراحل، مستثنیات دین و نکات حقوقی مرتبط، می تواند به زوجه در پیمودن این مسیر کمک شایانی کند و از اتلاف وقت و انرژی جلوگیری نماید. همچنین، زوج نیز با شناخت حقوق و تکالیف خود، می تواند از بروز مشکلات بیشتر پیشگیری کند. این مقاله به بررسی جامع و تخصصی توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت، با تمرکز بر آخرین تغییرات قانونی و نکات عملی می پردازد.
۱. توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت: مفاهیم بنیادی و تحولات قانونی
مهریه، مالی است که به موجب عقد نکاح، زن مالک آن می شود و حق تصرف کامل در آن را دارد. این حق مالی، به محض انعقاد عقد به وجود می آید و زن می تواند در هر زمانی، چه در دوران زندگی مشترک و چه پس از آن، مهریه خود را مطالبه کند. با این حال، شیوه مطالبه و توقیف مهریه، پیچیدگی های خاص خود را دارد که با آگاهی از مبانی قانونی و تحولات اخیر، می توان مسیر مناسب را برگزید.
۱.۱. مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه: کدامیک از طریق ثبت قابل توقیف است؟
مهریه به دو دسته اصلی تقسیم می شود: مهریه عندالمطالبه و مهریه عندالاستطاعه.
- مهریه عندالمطالبه: این نوع مهریه، به محض وقوع عقد، قابل مطالبه توسط زوجه است و زوج مکلف به پرداخت آن است، بدون اینکه نیازی به اثبات توانایی مالی (استطاعت) او باشد. توقیف مهریه عندالمطالبه از طریق اجرای ثبت، به دلیل لازم الاجرا بودن سند ازدواج، به سهولت بیشتری قابل انجام است.
- مهریه عندالاستطاعه: در این حالت، پرداخت مهریه منوط به درخواست زوجه و همچنین اثبات تمکن و توانایی مالی زوج برای پرداخت آن است. در گذشته، توقیف مهریه عندالاستطاعه از طریق اجرای ثبت با چالش هایی مواجه بود، زیرا اثبات استطاعت مالی زوج در صلاحیت محاکم قضایی تلقی می شد. با این حال، با لغو بخشنامه سال ۱۳۹۸ و تاکید بر لازم الاجرا بودن سند رسمی ازدواج، حتی مهریه عندالاستطاعه نیز می تواند در ابتدا از طریق اجرای ثبت مطالبه شود، هرچند که ممکن است در مراحل بعدی، زوج برای اثبات عدم استطاعت مالی خود به دادگاه مراجعه کند.
۱.۲. تفاوت اساسی مطالبه با توقیف مهریه
مفهوم مطالبه مهریه به درخواست زوجه برای دریافت مهریه خود اشاره دارد، خواه این درخواست شفاهی باشد یا از طریق مراجع قانونی. اما توقیف مهریه گامی فراتر است. توقیف به معنای اقدام عملی و حقوقی برای جلوگیری از نقل و انتقال اموال زوج و قرار دادن آن ها تحت کنترل مراجع قضایی یا ثبتی است تا مهریه زوجه از محل آن اموال پرداخت شود. به عبارت دیگر، مطالبه، حق را اعلام می کند؛ توقیف، این حق را به اجرا می گذارد و تضمین می کند.
۱.۳. مبانی قانونی: چرا سند ازدواج، سند رسمی لازم الاجرا محسوب می شود؟
مطابق ماده ۱۲۸۷ قانون مدنی، اسنادی که در اداره ثبت اسناد و املاک و یا دفاتر اسناد رسمی یا در نزد سایر مأمورین رسمی در حدود صلاحیت آن ها و بر طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشند، سند رسمی محسوب می شوند. سند ازدواج که در دفاتر رسمی ازدواج تنظیم می گردد، مصداق بارز سند رسمی است. بر اساس ماده ۹۲ قانون ثبت اسناد و املاک، کلیه اسناد رسمی در صورت عدم پرداخت دین یا عدم انجام تعهد، بدون نیاز به حکم دادگاه، از طریق اداره اجرای ثبت قابل اجرا هستند. همین مبنای قانونی است که به زوجه اجازه می دهد تا برای وصول مهریه خود مستقیماً به اجرای ثبت مراجعه کند و تقاضای صدور اجرائیه نماید.
۱.۴. تحول بزرگ در سال ۱۴۰۳/۱۴۰۴: لغو بخشنامه ۹۸ و بازگشت حق انتخاب زوجه
یکی از مهمترین تغییرات در رویه مطالبه مهریه، لغو بخشنامه شماره ۹۰۰۰/۱۱۶۶۸/۱۰۰ مورخ ۱۳۹۸/۰۲/۰۷ رئیس قوه قضاییه بود. این بخشنامه، زوجه را ملزم می کرد که در ابتدا، صرفاً از طریق اداره اجرای ثبت برای وصول مهریه اقدام کند و تنها در صورت عدم شناسایی مال یا عدم امکان اجرای مفاد سند ظرف مدت معین، با دریافت گواهی از اداره ثبت، اجازه مراجعه به دادگاه خانواده را می یافت. این محدودیت، در موارد بسیاری، فرآیند را طولانی و پیچیده می ساخت.
با لغو این بخشنامه و تصویب قانون برنامه هفتم توسعه، حق انتخاب به زوجه بازگردانده شد. در حال حاضر، زوجه می تواند به انتخاب خود، از ابتدا هم به دادگاه خانواده مراجعه کرده و هم از طریق اجرای ثبت برای مطالبه و توقیف مهریه اقدام نماید. این تغییر، انعطاف پذیری بیشتری را برای زوجه فراهم آورده و به او اجازه می دهد با توجه به شرایط خاص خود و وجود یا عدم وجود اموال قابل شناسایی از سوی زوج، بهترین مسیر را انتخاب کند. این تحول، به طور مستقیم بر روند توقیف مهریه تأثیر گذاشته و دست زوجه را در انتخاب مرجع صالح بازتر کرده است.
لغو بخشنامه سال ۱۳۹۸ و تصویب قانون برنامه هفتم توسعه، نقطه عطفی در فرآیند مطالبه مهریه است. این تغییر قانونی، حق انتخاب را به زوجه بازگردانده و به او اجازه می دهد تا با توجه به شرایط خود، مسیر ثبتی یا قضایی را برای توقیف مهریه برگزیند، که می تواند سرعت و اثربخشی روند وصول مهریه را افزایش دهد.
۲. مراحل گام به گام توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت
توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت، فرآیندی گام به گام و قانونی است که نیاز به دقت و پیگیری دارد. در ادامه، این مراحل به تفصیل شرح داده می شوند:
۲.۱. گام اول: ثبت نام در سامانه ثنا
اولین و ضروری ترین گام برای آغاز هرگونه اقدام حقوقی و قضایی در ایران، ثبت نام در سامانه ثنا (سامانه ابلاغ الکترونیک قضایی) است. تمامی ابلاغیه ها و مکاتبات قضایی و ثبتی به صورت الکترونیکی از طریق این سامانه انجام می شود. زوجه (یا وکیل او) باید با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی یا سایت عدل ایران، نسبت به ثبت نام و دریافت کد کاربری و رمز عبور اقدام نماید. بدون ثبت نام در این سامانه، امکان پیگیری مراحل بعدی وجود نخواهد داشت.
۲.۲. گام دوم: مراجعه به دفترخانه تنظیم کننده عقدنامه
پس از ثبت نام در سامانه ثنا، زوجه (یا وکیل وی) باید به دفترخانه اسناد رسمی که سند ازدواج در آن تنظیم شده است، مراجعه کند.
-
مدارک مورد نیاز:
- اصل سند ازدواج (عقدنامه)
- اصل شناسنامه و کارت ملی زوجه
- وکالت نامه رسمی (در صورت اقدام توسط وکیل)
- تنظیم و ثبت درخواست صدور اجرائیه مهریه: زوجه با ارائه مدارک فوق، درخواست صدور اجرائیه برای مهریه خود را به سردفتر تسلیم می کند. در این مرحله، زوجه باید مبلغ دقیق مهریه مورد مطالبه (به طور کامل یا بخشی از آن) را مشخص نماید.
- وظایف سردفتر و اخطاریه به زوج: سردفتر پس از احراز هویت و صلاحیت زوجه برای درخواست اجرا، فرم اجرائیه را تنظیم و امضا می کند. سپس یک اخطاریه رسمی به زوج ارسال می شود که طی آن مهلت ۱۰ روزه برای پرداخت مهریه به وی ابلاغ می گردد. پرونده پس از این مرحله، به اداره اجرای ثبت اسناد ارسال می شود.
۲.۳. گام سوم: تشکیل پرونده در اداره اجرای ثبت اسناد
بعد از ارسال اجرائیه از دفترخانه به اداره اجرای ثبت، زوجه (یا وکیل او) باید به واحد اجرای ثبت مربوطه مراجعه کرده و با تکمیل فرم های لازم، پرونده اجرایی را تشکیل دهد. در این مرحله:
- ابلاغ اجرائیه به زوج و مهلت ۱۰ روزه قانونی: اداره ثبت، مجدداً اجرائیه را به نشانی زوج ابلاغ می کند. مطابق ماده ۲۰ آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی، زوج از تاریخ ابلاغ ۱۰ روز مهلت دارد تا نسبت به پرداخت مهریه اقدام کند، یا ترتیبی برای پرداخت بدهی خود بدهد و یا مالی را معرفی کند که اجرای سند را میسر سازد. در غیر این صورت، می تواند لیست کاملی از دارایی های خود را ارائه دهد و یا صراحتاً اعلام کند که مالی برای پرداخت ندارد.
۲.۴. گام چهارم: شناسایی و معرفی اموال زوج جهت توقیف
این گام، یکی از حیاتی ترین مراحل توقیف مهریه است. زوجه باید اموال قابل توقیف زوج را شناسایی و به اداره اجرای ثبت معرفی کند.
- اهمیت و نحوه معرفی اموال: زوجه می تواند اموالی که از آن ها اطلاع دارد (مانند املاک، خودرو، حساب بانکی، سهام، حقوق استخدامی) را به اداره ثبت معرفی کند. دقت در شناسایی و معرفی صحیح اموال، سرعت و موفقیت فرآیند توقیف را تضمین می کند.
-
نحوه تقاضای استعلام از مراجع سه گانه: در صورتی که زوجه از اموال زوج اطلاع دقیقی ندارد، می تواند از اداره اجرای ثبت درخواست کند تا از مراجع ذیل استعلام کند:
- بانک مرکزی: برای شناسایی حساب های بانکی و موجودی آن ها.
- اداره راهور (پلیس راهنمایی و رانندگی): برای شناسایی خودروهای به نام زوج.
- سازمان ثبت اسناد و املاک کشور: برای شناسایی املاک و مستغلات به نام زوج.
- سازمان بورس و اوراق بهادار: برای شناسایی سهام و اوراق بهادار.
- سایر شرکت ها و ادارات: در صورت اطلاع از محل کار زوج، برای توقیف حقوق و مزایا.
- راهکارهای شناسایی اموال پنهان زوج: در برخی موارد، زوج ممکن است برای فرار از پرداخت مهریه، اقدام به پنهان کردن اموال خود کند. در این شرایط، بهره گیری از وکیل متخصص که دارای تجربه در این زمینه است، می تواند در شناسایی اموال از طریق تحقیقات محلی، سامانه های اطلاعاتی در دسترس و استعلامات تخصصی مفید باشد.
۲.۵. گام پنجم: دستور توقیف و اجرای آن
پس از شناسایی و معرفی اموال، اداره اجرای ثبت دستور توقیف آن ها را صادر می کند و مراحل اجرایی آن آغاز می شود:
-
نحوه توقیف انواع اموال (منقول و غیرمنقول):
- توقیف ملک: دستور توقیف ملک به اداره ثبت اسناد و املاک محل وقوع ملک ابلاغ می شود و مراتب در دفتر املاک و سابقه ثبت ملک درج می گردد.
- توقیف خودرو: دستور توقیف به پلیس راهور ابلاغ شده و از هرگونه نقل و انتقال و فک پلاک خودرو جلوگیری می شود.
- توقیف حساب های بانکی: دستور توقیف به بانک مرکزی و بانک های عامل ابلاغ می شود و موجودی حساب ها تا سقف مهریه توقیف می گردد.
- توقیف حقوق و مزایای استخدامی: در صورت کارمند بودن زوج، بخشی از حقوق (یک چهارم در صورت عدم سرپرستی خانواده و یک سوم در صورت سرپرستی) توقیف و به اداره ثبت واریز می شود.
- توقیف سهام و اوراق بهادار: از طریق سازمان بورس یا شرکت های سپرده گذاری مرکزی، سهام زوج توقیف می شود.
- نکات مربوط به توقیف مال مشاع (مشترک): اگر مال به صورت مشاع (مثلاً سند شش دانگ یک ملک که سه دانگ آن به نام زوج است) توقیف شود، فقط سهم زوج توقیف شده و در مزایده به فروش می رسد.
۲.۶. گام ششم: کارشناسی، ارزیابی و مزایده اموال توقیف شده
پس از توقیف اموال، مراحل نهایی برای وصول مهریه آغاز می شود:
- فرآیند تعیین کارشناس: اموال توقیف شده توسط کارشناس رسمی دادگستری (که توسط اداره ثبت تعیین می شود) ارزیابی و قیمت گذاری می شوند. هزینه کارشناسی معمولاً به عهده زوجه است که در پایان از مبلغ وصولی کسر می گردد.
- تشریفات مزایده و نقش زوجه در آن: پس از ارزیابی، اموال توقیف شده با رعایت تشریفات قانونی (اعلام عمومی مزایده، تعیین زمان و مکان) به مزایده گذاشته می شوند. زوجه نیز می تواند در مزایده شرکت کرده و یا درخواست واگذاری مال به خود را تا سقف مهریه خود، بدون نیاز به شرکت در مزایده، به اداره ثبت ارائه دهد.
- نحوه وصول مهریه از محل فروش مال: پس از فروش مال در مزایده و کسر هزینه های اجرایی، مبلغ مهریه زوجه به حساب او واریز می گردد. در صورتی که مبلغ فروش بیش از مهریه باشد، مازاد به زوج بازگردانده می شود. اگر کمتر باشد، زوجه می تواند برای باقی مانده مهریه، مجدداً تقاضای توقیف سایر اموال را مطرح کند.
۳. مزایا و معایب توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت (برتری نسبت به روش دادگاه)
انتخاب مسیر توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت، مانند هر روش قانونی دیگری، دارای مزایا و معایب خاص خود است که آگاهی از آن ها برای تصمیم گیری آگاهانه ضروری است.
۳.۱. مزایا:
- سرعت بالاتر در آغاز عملیات اجرایی: یکی از مهمترین مزایای این روش، سرعت بالای آن در شروع توقیف است. به محض درخواست زوجه و صدور اجرائیه، عملیات اجرایی بدون نیاز به رسیدگی ماهوی و صدور حکم قطعی از دادگاه آغاز می شود. این امر می تواند در مواقعی که بیم فرار از دین وجود دارد، بسیار مؤثر باشد.
- هزینه کمتر برای زوجه: در روش ثبتی، هزینه های اجرایی (حق الاجرا) که معمولاً ۵ درصد مبلغ مورد اجراست، بر عهده زوج قرار می گیرد. این در حالی است که در دادگاه، زوجه موظف به پرداخت هزینه دادرسی (حدود ۳.۵ درصد مبلغ مهریه) در ابتدای امر است که در مهریه های بالا می تواند رقم قابل توجهی باشد.
- قابلیت درخواست ممنوع الخروجی فوری: زوجه می تواند به محض تشکیل پرونده اجرایی در ثبت، درخواست ممنوع الخروجی زوج را مطرح کند. این امر فشار روانی و قانونی قابل توجهی بر زوج وارد می کند و او را به پرداخت مهریه ترغیب می نماید. در حالی که در دادگاه، ممنوع الخروجی معمولاً پس از صدور حکم قطعی و در شرایط خاص (مثل عدم شناسایی مال) امکان پذیر است.
- عدم شمول مرور زمان: برخلاف برخی دعاوی قضایی، اسناد رسمی لازم الاجرا مانند سند ازدواج، مشمول مرور زمان نمی شوند و زوجه می تواند در هر زمان برای اجرای آن ها اقدام کند.
- عدم نیاز به اثبات اعسار زوج در ابتدا: در این روش، نیاز نیست زوجه در ابتدا اعسار زوج را اثبات کند یا به آن توجهی شود. توقیف اموال بر اساس سند رسمی صورت می گیرد و اگر زوج ادعای اعسار دارد، باید خودش بعداً در دادگاه آن را اثبات کند.
۳.۲. معایب و چالش ها:
- ضرورت معرفی مال توسط زوجه: بزرگترین چالش این روش آن است که زوجه باید اموال زوج را شناسایی و به اداره ثبت معرفی کند. در صورتی که زوج هیچ مالی به نام خود نداشته باشد یا اموال او به آسانی قابل شناسایی نباشند، فرآیند ثبتی به نتیجه نرسیده و زوجه ناچار به مراجعه به دادگاه خواهد بود.
- محدودیت در توقیف اموال (مستثنیات دین): برخی از اموال زوج، مانند منزل مسکونی در حد شأن، اثاثیه ضروری زندگی، ابزار و لوازم کار، ودیعه اجاره مسکن در حد عرف، طبق قانون به عنوان مستثنیات دین شناخته می شوند و قابل توقیف نیستند. این امر می تواند دامنه توقیف را محدود کند.
- پیچیدگی در شناسایی اموال پنهان: شناسایی اموال پنهان شده توسط زوج (به ویژه در شرایطی که زوج قصد فرار از پرداخت مهریه را دارد) می تواند بسیار دشوار و زمان بر باشد و نیاز به تحقیقات و پیگیری های حقوقی پیچیده دارد.
- عدم امکان جلب و بازداشت زوج: بخشنامه قوه قضاییه (قدیمی) صراحتاً اعلام کرده بود که در پرونده های مهریه که از طریق ثبت پیگیری می شوند، امکان جلب و بازداشت زوج وجود ندارد. هرچند که با لغو بخشنامه ۹۸، این رویه تغییراتی کرده، اما همچنان توقیف اموال، اولویت اجرای ثبت است نه جلب.
- امکان طولانی شدن روند در صورت عدم شناسایی مال: اگر زوجه نتواند مالی را معرفی کند و استعلامات ثبتی هم به نتیجه نرسند، پرونده در اجرای ثبت متوقف شده و زوجه مجبور است به دادگاه مراجعه کند که این خود به معنی طولانی شدن فرآیند کلی است.
۴. توقیف مهریه از طریق ثبت در مقایسه با دادگاه خانواده
انتخاب بین مسیر ثبتی و قضایی برای توقیف مهریه، تصمیمی کلیدی است که بستگی به شرایط هر پرونده دارد. در ادامه، تفاوت های این دو مسیر در قالب یک جدول مقایسه ای ارائه می شود تا درک بهتری از جوانب هر یک حاصل شود.
ویژگی | توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت | توقیف مهریه از طریق دادگاه خانواده |
---|---|---|
مرجع شروع کننده | دفترخانه تنظیم کننده عقدنامه و سپس اداره اجرای ثبت | دفاتر خدمات الکترونیک قضایی و سپس دادگاه خانواده |
مراحل اولیه | درخواست صدور اجرائیه از سردفتر، تشکیل پرونده در اجرای ثبت | تقدیم دادخواست مطالبه مهریه، تعیین وقت دادرسی |
مدت زمان تقریبی آغاز عملیات اجرایی | سریع تر (بلافاصله پس از درخواست اجرائیه و ابلاغ به زوج) | طولانی تر (پس از صدور حکم قطعی دادگاه) |
هزینه ها (ابتدا برای زوجه) | هزینه اولیه برای زوجه ناچیز؛ حق الاجرا (۵%) بر عهده زوج | هزینه دادرسی (۳.۵%) بر عهده زوجه، سپس قابل مطالبه از زوج |
ملاک قیمت سکه (در مهریه سکه ای) | قیمت روز درخواست صدور اجرائیه در دفترخانه | قیمت روز اجرای حکم در دادگاه |
قابلیت جلب/بازداشت زوج | در اجرای ثبت امکان جلب و بازداشت (ممنوع الخروجی بله) برای عدم پرداخت مهریه وجود ندارد. | پس از صدور حکم قطعی و اثبات عدم شناسایی مال یا عدم توانایی پرداخت، امکان جلب وجود دارد. |
نیاز به معرفی مال توسط زوجه | ضروری؛ زوجه باید اموال قابل توقیف را معرفی کند | در ابتدا نیازی نیست؛ دادگاه می تواند دستور استعلام از اموال را صادر کند |
امکان طرح دعوای اعسار | اگر زوج بعد از توقیف مال مدعی اعسار باشد، باید به دادگاه مراجعه کند. | زوج می تواند همزمان با رسیدگی به مهریه یا پس از صدور حکم، دعوای اعسار را مطرح کند. |
۵. نکات حقوقی مهم و بایدها و نبایدهای توقیف مهریه از طریق ثبت
آگاهی از نکات حقوقی ظریف و پیچیدگی های قانونی، می تواند تفاوت چشمگیری در نتیجه فرآیند توقیف مهریه ایجاد کند. این بخش به مهمترین بایدها و نبایدها می پردازد.
۵.۱. مستثنیات دین: توضیح کامل و جامع
مستثنیات دین، اموالی هستند که قانون آن ها را از دایره توقیف برای پرداخت بدهی (از جمله مهریه) خارج کرده است. هدف از این مقررات، حفظ حداقل معیشت بدهکار و خانواده اش است. شناسایی این اموال برای هر دو طرف دعوا حیاتی است:
- منزل مسکونی: تنها یک واحد مسکونی که در شان عرفی زوج و متناسب با وضعیت او باشد، در صورتی که محل سکونت او و افراد تحت تکفلش باشد، از مستثنیات دین است. اگر زوج چندین ملک داشته باشد، یا ملکی که در آن ساکن است بیش از حد نیاز و شأن او باشد، مازاد آن قابل توقیف است.
- اثاثیه ضروری: اثاثیه و لوازم ضروری زندگی که برای ادامه حیات متناسب با شأن بدهکار لازم است، مانند یخچال، گاز، تلویزیون و غیره، قابل توقیف نیستند.
- ابزار کار و کتب علمی: ابزار و وسایل کار یا کسب و کار بدهکار، و همچنین کتب و وسایل علمی و پژوهشی متناسب با حرفه و تحصیلات او، جزو مستثنیات دین محسوب می شوند.
- ودیعه اجاره: مبلغ ودیعه ای که زوج برای اجاره منزل خود پرداخت کرده، در صورتی که برای اجاره منزل ضروری و در حد عرف باشد، از مستثنیات دین است.
- نحوه اعتراض زوج: اگر مالی توسط زوجه معرفی و توقیف شود و زوج آن را جزو مستثنیات دین بداند، می تواند با ارائه مدارک و دلایل کافی، به اداره اجرای ثبت اعتراض کند. اداره ثبت به این اعتراض رسیدگی کرده و در صورت احراز، مال از توقیف خارج می شود.
۵.۲. فرار از دین و انتقال صوری اموال
متأسفانه، برخی زوج ها برای فرار از پرداخت مهریه، اقدام به انتقال صوری اموال خود به نام اشخاص دیگر (نزدیکان یا دوستان) می کنند. این اقدام، جرم تلقی شده و دارای تبعات قانونی است.
- توضیح جرم فرار از دین و مجازات آن: اگر ثابت شود که زوج با هدف فرار از پرداخت دین (مهریه)، اموال خود را به طور صوری منتقل کرده است، مرتکب جرم فرار از دین شده و علاوه بر ابطال معامله، ممکن است به مجازات حبس نیز محکوم شود.
- راهکارهای حقوقی برای ابطال معاملات صوری: زوجه می تواند با طرح دادخواست ابطال معامله به قصد فرار از دین در دادگاه حقوقی، تقاضای ابطال معاملات صوری انجام شده توسط زوج را بنماید. برای اثبات این موضوع، نیاز به جمع آوری دلایلی مانند زمان انجام معامله (نزدیکی به زمان مطالبه مهریه)، عدم دریافت وجه واقعی معامله، رابطه خویشاوندی با منتقل الیه و سایر قرائن و امارات است.
- اهمیت اقدام به موقع: در صورت مشاهده نشانه های فرار از دین، زوجه باید هرچه سریع تر با وکیل مشورت کرده و اقدامات قانونی لازم را انجام دهد، زیرا با گذشت زمان، اثبات صوری بودن معاملات دشوارتر می شود.
۵.۳. توقیف مهریه در صورت فوت زوج
در صورتی که زوج فوت کند، مهریه زوجه به عنوان یکی از دیون ممتاز متوفی شناخته می شود و زوجه می تواند آن را از ماترک (اموال به جا مانده) زوج مطالبه کند.
- نحوه اقدام علیه ورثه و نیاز به گواهی حصر وراثت: زوجه باید ابتدا اقدام به اخذ گواهی حصر وراثت از شورای حل اختلاف نماید تا ورثه قانونی و سهم الارث هر یک مشخص شود. سپس، با معرفی ورثه و اموال متوفی (که هنوز تقسیم نشده اند)، می تواند از طریق اجرای ثبت (در صورت وجود سند رسمی ملک یا خودرو) یا دادگاه، برای توقیف سهم الارث ورثه از اموال متوفی به میزان مهریه اقدام کند.
۵.۴. مهریه زن متوفی: حقوق وراث وی
اگر زوجه (زن) قبل از دریافت مهریه خود فوت کند، حق مهریه او به ورثه اش منتقل می شود. ورثه قانونی زن (زوج، فرزندان، پدر و مادر) به نسبت سهم الارث خود، مالک مهریه می شوند و می توانند برای مطالبه و توقیف آن از طریق اجرای ثبت یا دادگاه اقدام کنند.
۵.۵. شرایط توقیف اموال زوجی که کارمند دولت یا بخش خصوصی است
توقیف حقوق و مزایای استخدامی زوج کارمند، یکی از روش های مؤثر برای وصول مهریه است.
- میزان توقیف: اگر زوج دارای همسر و فرزند باشد و سرپرست خانواده محسوب شود، یک سوم حقوق و مزایای دریافتی او قابل توقیف است. در غیر این صورت (مجرد یا بدون سرپرستی خانواده)، یک چهارم حقوق و مزایا قابل توقیف خواهد بود.
- نحوه اجرا: اداره اجرای ثبت، دستور توقیف را به اداره، سازمان یا شرکت محل کار زوج ابلاغ می کند و کارفرما موظف است مبلغ مقرر را ماهانه از حقوق زوج کسر و به حساب اداره ثبت واریز نماید تا به زوجه پرداخت شود.
۵.۶. امکان توقیف همزمان مهریه از طریق ثبت و دادگاه
زوجه نمی تواند همزمان تمام مبلغ مهریه را از دو مرجع (ثبت و دادگاه) مطالبه و توقیف کند، زیرا این امر خلاف اصول حقوقی است. با این حال، امکان تقسیم مهریه و مطالبه بخشی از آن از طریق ثبت و بخش دیگر از طریق دادگاه وجود دارد. مثلاً زوجه می تواند برای توقیف ملکی که از آن اطلاع دارد، از طریق ثبت اقدام کند و برای باقیمانده مهریه، دادخواست به دادگاه ارائه دهد تا از طریق استعلامات دادگاه به اموال دیگر زوج دست یابد. البته با لغو بخشنامه ۹۸، در حال حاضر زوجه حق انتخاب یکی از این دو مرجع را از ابتدا دارد.
۵.۷. انصراف از توقیف مهریه: شرایط و هزینه های احتمالی
زوجه می تواند در هر مرحله از فرآیند اجرایی، از مطالبه مهریه یا توقیف اموال منصرف شود. این انصراف باید به صورت کتبی به اداره اجرای ثبت اعلام شود. در صورتی که هیچ مالی توقیف نشده یا به مرحله مزایده نرسیده باشد، معمولاً هزینه ای برای زوجه در پی ندارد. اما اگر اموالی توقیف شده و اقدامات اجرایی مانند کارشناسی و مزایده صورت گرفته باشد، ممکن است زوجه ملزم به پرداخت نیم درصد از مبلغ توقیف شده به عنوان نیم عشر دولتی باشد.
۵.۸. نقش حیاتی وکیل متخصص در تمامی مراحل
با توجه به پیچیدگی های قوانین، بخشنامه ها، رویه های اداری و حقوقی، و همچنین لزوم شناسایی اموال و پیگیری دقیق مراحل، بهره گیری از مشاوره و خدمات یک وکیل متخصص در امور خانواده و مهریه، امری حیاتی است. وکیل با اشراف به قوانین و تجربه عملی، می تواند بهترین مسیر را به زوجه نشان دهد، در جمع آوری مدارک و شناسایی اموال کمک کند و تمامی مراحل را به نحو احسن و بدون خطا پیگیری نماید. این امر می تواند به صرفه جویی در زمان و هزینه و افزایش احتمال موفقیت در وصول مهریه منجر شود.
۶. پرسش های متداول (FAQ)
اگر زوج هیچ مالی نداشته باشد، آیا می توان از طریق ثبت اقدام کرد؟
اگر زوج هیچ مالی به نام خود نداشته باشد و زوجه نیز نتواند مالی را معرفی کند، اقدام از طریق اجرای ثبت به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. در این شرایط، زوجه باید با اخذ گواهی از اداره ثبت (مبنی بر عدم شناسایی مال یا عدم امکان اجرا)، به دادگاه خانواده مراجعه کرده و دادخواست مطالبه مهریه و اعسار زوج را مطرح کند.
توقیف مهریه چقدر طول می کشد؟
مدت زمان توقیف مهریه بسیار متغیر است و به عوامل متعددی از جمله سرعت معرفی اموال توسط زوجه، پیچیدگی شناسایی اموال، اعتراضات احتمالی زوج و روند کارشناسی و مزایده بستگی دارد. با این حال، در صورت شناسایی سریع اموال و عدم وجود اعتراض، فرآیند ثبتی می تواند در چند ماه به نتیجه برسد، در حالی که مسیر دادگاه معمولاً طولانی تر است.
آیا هزینه های توقیف مهریه از طریق ثبت به عهده زوجه است؟
خیر، در توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت، حق الاجرا (۵ درصد مبلغ مورد اجرا) بر عهده زوج است. البته، برخی هزینه های اولیه مانند هزینه کارشناسی یا استعلامات ممکن است ابتدا توسط زوجه پرداخت شود، اما در نهایت از محل وصول مهریه یا از زوج قابل دریافت است.
آیا می توان منزل مسکونی زوج را برای مهریه توقیف کرد؟
تنها یک واحد منزل مسکونی که در حد شأن عرفی زوج و متناسب با وضعیت او باشد و محل سکونت او و افراد تحت تکفلش باشد، از مستثنیات دین محسوب می شود و قابل توقیف نیست. اما اگر زوج چندین ملک داشته باشد یا ارزش منزل او بیش از شأن متعارف باشد، مابقی یا مازاد آن قابل توقیف است.
در صورت تغییر آدرس دفترخانه، به کجا باید مراجعه کرد؟
اگر دفترخانه محل تنظیم عقدنامه تغییر آدرس داده یا منحل شده باشد، می توانید با مراجعه به کانون سردفتران و دفتریاران اسناد رسمی، از وضعیت جدید و محل نگهداری سوابق آن دفترخانه مطلع شوید و به همان مرجع مراجعه کنید.
آیا بعد از توقیف، زوج می تواند اموال را منتقل کند؟
خیر، پس از صدور دستور توقیف و ابلاغ آن به مراجع ذیربط (مانند اداره ثبت املاک یا پلیس راهور)، هرگونه نقل و انتقال مال توقیف شده، از نظر قانونی فاقد اعتبار است و جرم فرار از دین نیز محسوب می شود. در صورت وقوع چنین اتفاقی، زوجه می تواند برای ابطال معامله و پیگرد قانونی زوج اقدام کند.
آیا برای مهریه عندالاستطاعه هم می توان از طریق ثبت اقدام کرد؟
بله، با توجه به لغو بخشنامه سال ۱۳۹۸، در حال حاضر زوجه می تواند برای مهریه عندالاستطاعه نیز از طریق اجرای ثبت اقدام کند. با این حال، زوج در مراحل بعدی می تواند در دادگاه دعوای عدم استطاعت مالی خود را مطرح کند.
اگر زوج در شهر دیگری باشد، باید به کدام اداره ثبت مراجعه کرد؟
زوجه باید برای صدور اجرائیه به دفترخانه تنظیم کننده عقدنامه مراجعه کند، صرف نظر از اینکه زوج در چه شهری است. پس از صدور اجرائیه، پرونده به اداره اجرای ثبت محل اقامت زوج یا محل وقوع مال قابل توقیف، ارسال می شود تا اقدامات اجرایی صورت گیرد.
آیا در اجرای ثبت می توان تقاضای جلب زوج را داشت؟
در فرآیند توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت، امکان درخواست جلب و بازداشت زوج (به معنای جلب حقوقی) وجود ندارد. مسیر ثبتی بر توقیف اموال تمرکز دارد. ممنوع الخروجی، تنها اقدام قهری قابل اجراست.
توقیف مهریه بالای ۱۱۰ سکه به چه صورت است؟
مطابق قانون، در مهریه های بیش از ۱۱۰ سکه بهار آزادی، صرفاً تا ۱۱۰ سکه امکان جلب زوج (از طریق دادگاه) وجود دارد. اما برای توقیف اموال، این محدودیت وجود ندارد و زوجه می تواند برای کل میزان مهریه (حتی بیش از ۱۱۰ سکه) از طریق اجرای ثبت، تقاضای توقیف اموال زوج را بنماید، البته به شرطی که اموال قابل توقیف وجود داشته باشد.
نتیجه گیری
توقیف مهریه از طریق اجرای ثبت، یکی از مسیرهای قانونی و مؤثر برای زوجه به منظور وصول حق مالی خود است. این روش، با تکیه بر لازم الاجرا بودن سند رسمی ازدواج، می تواند در بسیاری از موارد سرعت و کارایی بالاتری نسبت به مراجعه مستقیم به دادگاه داشته باشد، به ویژه زمانی که اموال قابل شناسایی و توقیف از سوی زوج وجود دارد. تحولات اخیر قانونی در سال ۱۴۰۳/۱۴۰۴، به ویژه لغو بخشنامه سال ۱۳۹۸ و بازگشت حق انتخاب به زوجه برای گزینش بین مراجع قضایی و ثبتی، اهمیت آگاهی از این فرآیند را دوچندان کرده است.
از مزایای اصلی این شیوه می توان به سرعت در آغاز عملیات اجرایی، هزینه های کمتر برای زوجه (در ابتدا)، و قابلیت درخواست ممنوع الخروجی فوری اشاره کرد. با این حال، چالش هایی نظیر لزوم معرفی مال توسط زوجه و محدودیت های ناشی از مستثنیات دین نیز باید مدنظر قرار گیرد. شناخت دقیق مراحل گام به گام، از ثبت نام در سامانه ثنا تا شناسایی اموال، توقیف، ارزیابی و مزایده، برای موفقیت در این مسیر حیاتی است. همچنین، آگاهی از نکات حقوقی مهم مانند مستثنیات دین، فرار از دین و نحوه توقیف حقوق کارمندی، می تواند از بروز مشکلات و اتلاف زمان جلوگیری کند. در نهایت، با توجه به پیچیدگی های حقوقی و اداری این فرآیند، بهره گیری از مشاوره و همراهی یک وکیل متخصص، اکیداً توصیه می شود تا زوجه بتواند با اطمینان و آگاهی کامل، به حق قانونی خود دست یابد.